ISO 15378 là gì? Đây là tiêu chuẩn quốc tế dành riêng cho vật liệu bao bì sơ cấp dùng cho dược phẩm, xây dựng trên nền tảng ISO 9001:2015 và bổ sung các yêu cầu liên quan đến thực hành tốt sản xuất (GMP). Khác với ISO 9001 mang tính quản lý chất lượng chung, ISO 15378 tập trung vào những rủi ro đặc thù của quá trình thiết kế, sản xuất và cung ứng bao bì có thể ảnh hưởng đến chất lượng thuốc. ISO 15378:2017 hiện vẫn là phiên bản được ISO xác nhận còn hiệu lực, kèm sửa đổi về biến đổi khí hậu năm 2024.
Tại Việt Nam, tiêu chuẩn tương đương là TCVN ISO 15378:2019, có tên “Bao bì đóng gói sơ cấp cho dược phẩm – Yêu cầu cụ thể đối với việc áp dụng TCVN ISO 9001:2015 có dẫn chiếu đến thực hành tốt sản xuất (GMP)”.
Vì sao ISO 9001 thông thường chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu của bao bì dược phẩm?
ISO 9001 là tiêu chuẩn về hệ thống quản lý chất lượng áp dụng cho nhiều loại tổ chức và sản phẩm. Tiêu chuẩn yêu cầu doanh nghiệp xây dựng, vận hành và cải tiến hệ thống quản lý để đảm bảo sản phẩm phù hợp với yêu cầu khách hàng và yêu cầu pháp luật áp dụng. Tuy nhiên, ISO 9001 không phải là tiêu chuẩn GMP chuyên biệt cho vật liệu bao bì dược phẩm.
Trong khi đó, bao bì sơ cấp có vị trí đặc biệt vì có thể tiếp xúc trực tiếp với thuốc. Luật Dược hiện hành của Việt Nam định nghĩa “bao bì tiếp xúc trực tiếp với thuốc” là bao bì chứa đựng thuốc, tiếp xúc trực tiếp với thuốc và tạo ra hình khối hoặc bọc kín theo hình khối của thuốc.
Quy định về thực hành tốt sản xuất bao bì dược phẩm của Bộ Y tế cũng xác định màng nhôm, màng PVC, ống tuýp đựng thuốc… là những ví dụ về bao bì cấp 1. Các yêu cầu chất lượng phải tương thích với loại thuốc được đóng gói, bảo vệ thuốc, không tương kỵ với thuốc và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.
Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc ISO 9001 “không đạt” hay ISO 15378 “bắt buộc thay thế” ISO 9001. Đúng hơn, ISO 15378 lấy nền tảng quản lý của ISO 9001 và bổ sung các yêu cầu GMP phù hợp với hoạt động sản xuất bao bì sơ cấp cho dược phẩm. Đây cũng chính là phạm vi được ISO mô tả chính thức.
Cấu trúc tích hợp giữa ISO 9001 và GMP trong ISO 15378
ISO 15378 được thiết kế như một tiêu chuẩn ứng dụng của ISO 9001 cho lĩnh vực bao bì sơ cấp dược phẩm. Do đó, doanh nghiệp không chỉ quản lý chất lượng đầu ra mà phải kiểm soát các yếu tố trong toàn bộ quá trình có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng bao bì.
Nền tảng hệ thống quản lý chất lượng
Phần nền tảng kế thừa các nguyên tắc quản lý chất lượng của ISO 9001:2015 như tiếp cận theo quá trình, đánh giá rủi ro, kiểm soát tài liệu, đánh giá nội bộ, hành động khắc phục và cải tiến liên tục.
Điểm quan trọng là các yêu cầu này được đặt trong bối cảnh sản xuất bao bì dược phẩm, nơi việc kiểm soát thay đổi, truy xuất và bằng chứng hồ sơ có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm.
Các yêu cầu GMP chuyên biệt
ISO 15378 bổ sung yêu cầu GMP phù hợp với thiết kế, sản xuất và cung ứng vật liệu bao bì sơ cấp cho dược phẩm. ISO không mô tả tiêu chuẩn này như một danh sách cố định “45 điều khoản GMP” như trong đề cương trên, vì vậy không nên đưa con số 45 thành một đặc điểm chính thức của tiêu chuẩn nếu không có tài liệu phiên bản cụ thể chứng minh.
Các nhóm kiểm soát quan trọng có thể bao gồm quản lý nguyên vật liệu, điều kiện sản xuất, vệ sinh, nhận diện và truy xuất, kiểm soát quá trình, hồ sơ, xử lý sai lệch, thay đổi và hành động khắc phục. Đây cũng là tinh thần chung của GMP: quy trình phải được xác định, kiểm soát, xác nhận khi cần thiết và có hồ sơ chứng minh việc thực hiện.
5 yêu cầu kiểm soát cốt lõi trong sản xuất bao bì theo ISO 15378
Kiểm soát môi trường sản xuất và điều kiện vệ sinh
Môi trường sản xuất là một trong những yếu tố cần được đánh giá khi sản xuất bao bì dùng cho dược phẩm. Doanh nghiệp phải xác định điều kiện môi trường phù hợp với loại bao bì, sản phẩm và mức độ rủi ro nhiễm bẩn.
Tuy nhiên, không nên hiểu ISO 15378 là quy định bắt buộc mọi nhà máy phải vận hành phòng sạch Class D hoặc ISO Class 8. Cấp độ kiểm soát môi trường phải được xác định dựa trên sản phẩm, quy trình và đánh giá rủi ro. Các yêu cầu về phòng sạch vô trùng có thể khác đáng kể so với bao bì dùng cho thuốc không vô trùng.
WHO cũng nhấn mạnh GMP phải kiểm soát cơ sở vật chất, thiết bị, nhân sự, vệ sinh và các quá trình có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
Truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và ngăn ngừa nhiễm chéo
Với bao bì dược phẩm, khả năng xác định nguyên liệu nào được sử dụng, sản xuất trong lô nào và đi đến sản phẩm nào là một phần quan trọng của hệ thống chất lượng.
Tùy cấu trúc sản phẩm, hồ sơ có thể liên quan đến hạt nhựa, màng nền, nhôm, mực, keo ghép và các nguyên liệu phụ trợ. Khi xảy ra sai lệch, hệ thống truy xuất giúp doanh nghiệp khoanh vùng phạm vi ảnh hưởng thay vì phải xử lý toàn bộ sản lượng.
Không nên đưa cam kết cố định như “thu hồi trong vòng 2 giờ” thành yêu cầu chung của ISO 15378. Thời gian thu hồi phụ thuộc quy trình nội bộ, hệ thống dữ liệu và yêu cầu của từng doanh nghiệp.
Thẩm định quá trình và kiểm soát hồ sơ sản xuất
WHO GMP coi việc xác định, thẩm định, rà soát và lập hồ sơ cho các quá trình ảnh hưởng đến chất lượng là một nguyên tắc quan trọng.
Đối với bao bì mềm, các thông số như nhiệt độ ghép, áp lực, tốc độ máy, điều kiện sấy hoặc thông số hàn có thể ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm. Khi một quá trình cần được thẩm định, doanh nghiệp phải xác định thông số kiểm soát, tiêu chí chấp nhận và bằng chứng chứng minh quá trình tạo ra kết quả ổn định.
Kiểm soát hạt bụi, vi sinh và các yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến sản phẩm
Mức độ kiểm soát vi sinh và tiểu phân không nên áp dụng đồng nhất cho tất cả loại bao bì. Yêu cầu phải dựa trên mục đích sử dụng, loại thuốc, cấu trúc bao bì và đánh giá rủi ro.
Đối với những sản phẩm có yêu cầu đặc biệt, việc kiểm soát môi trường, vệ sinh, lấy mẫu và kiểm nghiệm có thể được tăng cường. Các chỉ tiêu như TAMC, TYMC hoặc các phép thử thôi nhiễm chỉ nên được đưa vào chương trình kiểm nghiệm khi phù hợp với vật liệu, mục đích sử dụng và tiêu chuẩn kỹ thuật đã xác lập.
Đào tạo và vệ sinh cá nhân
Con người là một trong những nguồn có thể gây nhiễm bẩn trong quá trình sản xuất. Vì vậy, đào tạo nhân viên, quy định vệ sinh cá nhân, trang phục bảo hộ và kiểm soát việc ra vào khu vực sản xuất là những nội dung quan trọng của hệ thống GMP.
Mục tiêu không phải chỉ là “mặc trang phục vô trùng”, mà là xây dựng một hệ thống kiểm soát phù hợp với mức độ sạch và rủi ro của khu vực sản xuất. WHO cũng xác định nhân sự, cơ sở vật chất, thiết bị và vệ sinh là các thành phần quan trọng trong hệ thống GMP.
Bảng đối chiếu ISO 15378, ISO 9001 và ISO 22000
Điểm cần lưu ý là ISO 15378 không phải giấy phép lưu hành thuốc và cũng không tự động đồng nghĩa với việc một sản phẩm thuốc đáp ứng toàn bộ yêu cầu CTD. Hồ sơ đăng ký thuốc còn phụ thuộc vào quy định của cơ quan quản lý, tiêu chuẩn chất lượng, dữ liệu sản phẩm, cơ sở sản xuất và nhiều tài liệu khác.
Lộ trình 6 bước triển khai ISO 15378 cho doanh nghiệp bao bì
Bước 1 – Khảo sát và Gap Analysis: Đánh giá hiện trạng nhà xưởng, quy trình, hồ sơ và xác định các điểm chưa đáp ứng ISO 15378.
Bước 2 – Hoàn thiện cơ sở vật chất: Cải thiện khu vực sản xuất, kiểm soát môi trường, kho và thiết bị theo yêu cầu và mức độ rủi ro.
Bước 3 – Xây dựng hệ thống tài liệu: Chuẩn hóa SOP, quy trình kiểm soát nguyên liệu, sản xuất, truy xuất, thay đổi và xử lý sai lệch.
Bước 4 – Đào tạo và vận hành: Đào tạo nhân sự, đưa quy trình vào thực tế, ghi nhận sai lệch và thực hiện CAPA.
Bước 5 – Đánh giá nội bộ: Kiểm tra mức độ tuân thủ, khắc phục điểm chưa phù hợp và thực hiện xem xét của lãnh đạo.
Bước 6 – Đánh giá chứng nhận: Tổ chức chứng nhận đánh giá hệ thống và nhà máy; sau khi đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp duy trì hệ thống qua các kỳ đánh giá tiếp theo.
ISO 15378 có ý nghĩa gì với hồ sơ thuốc và hoạt động xuất khẩu?
Đối với doanh nghiệp dược, chất lượng bao bì không tách rời chất lượng thuốc. WHO lưu ý rằng các vấn đề về bao bì có thể dẫn tới hư hỏng, lỗi in ấn, lỗi nhãn hoặc thậm chí thu hồi thuốc; vì vậy hoạt động đóng gói và thiết bị liên quan cần được kiểm soát, đánh giá và xác nhận phù hợp.
Ở Việt Nam, Bộ Y tế cũng quy định chất lượng bao bì tiếp xúc trực tiếp với thuốc phải phù hợp với dạng bào chế và đặc tính hóa lý, vi sinh của thuốc; các yêu cầu đặc biệt được đặt ra đối với những loại bao bì có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thuốc.
Với hoạt động B2B, ISO 15378 vì vậy có giá trị trước hết ở khả năng chứng minh một hệ thống quản lý và kiểm soát sản xuất được xây dựng chuyên biệt cho bao bì sơ cấp dược phẩm. Khi làm việc với khách hàng dược phẩm hoặc thị trường xuất khẩu, đây có thể là một trong những bằng chứng quan trọng trong quá trình đánh giá và phê duyệt nhà cung cấp, nhưng không nên mô tả nó như một “tấm vé tự động” để thuốc vượt qua thanh tra GMP hay được chấp thuận hồ sơ CTD.
ISO 15378 tại Đông Âu Packing
Theo hồ sơ doanh nghiệp, Đông Âu được thành lập từ năm 2008, cung cấp bao bì dược phẩm và các giải pháp in ấn trên nền tảng Gravure và Flexo. Doanh nghiệp công bố hệ thống quản lý chất lượng ISO 15378 dành cho vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với dược phẩm, với chứng nhận do BSI cấp.
Hệ thống sản xuất được xây dựng theo hướng kiểm soát từ nguyên liệu, thiết kế, in ấn, ghép màng đến sản xuất và kiểm tra thành phẩm. Danh mục sản phẩm bao gồm màng nhôm ép vỉ, PVC/PVDC, Alu/Alu, màng ghép và nhiều nhóm bao bì khác phục vụ dược phẩm, thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, hóa chất và thú y.
